Bookshelf

K’intu Tapuy

Ma
ma
llay,
Kukallay,
Qhunā€ƒā€ƒā€ƒā€ƒā€ƒqurisqaā€ƒā€ƒā€ƒā€ƒā€‚Ch’ill
misqapuā€ƒā€ƒā€ƒā€ƒwan; Iskayā€ƒā€ƒā€ƒā€ƒMakiy
wan Qanā€ƒā€ƒā€‚ā€‚ā€‚manta Hap’iā€ƒā€‚ā€‚ā€‚ā€ƒpayukus
paymi; Taā€‚ā€ƒā€ƒwantinsuyuqā€ƒā€ƒā€‚ā€‰Apunkuna
man Phukuā€ƒā€ƒrispa, Ch’uyaā€ƒā€ƒSunquywan
Waqharishay  ki, Tapurishayki.  Kikillanta
Willarikuway, Mamallay, Willka Lap’i. May
qin T’ikatataq Kunanri Aqllarisaq? Nuqaqa
Munani, Chiripipas Wayrapipas, Llantuypa
Puka Lastrunta Qatispa Purillaqtam. Apu
Wamankunaq RimayƱinmi Kanki. Machuyku
naq Akunan, Kawsay Lap’i, Hanpi Lap’i.
Sut’intapuni Willariway, Kukallay,
Mamallay. RimayƱiykimantan Llapa
KawsayƱiy Hap’ipakun. Q’apay
Ʊiykiwan, Q’umir Uyaykiwan
puni, Ƒiway: Pay T’ikatan
Apukuna Qanpaq
Aqllaran Ƒispa.
Mamallay,
Kuka
llay!

Ma
ma
llay,
Kukallay,
Qhun   qurisqa   Ch’ill
misqapu  wan; Iskay   Makiy
wan Qan  manta Hap’i  payukus
paymi; TawantinsuyuqApunkuna
man Phukurispa, Ch’uyaSunquywan
Waqharishayki, Tapurishayki.Kikillanta
Willarikuway, Mamallay, Willka Lap’i. May
qin T’ikatataq Kunanri Aqllarisaq? Nuqaqa
Munani, Chiripipas Wayrapipas, Llantuypa
Puka Lastrunta Qatispa Purillaqtam. Apu
Wamankunaq RimayƱinmi Kanki. Machuyku
naq Akunan, Kawsay Lap’i, Hanpi Lap’i.
Sut’intapuni Willariway, Kukallay,
Mamallay. RimayƱiykimantan Llapa
KawsayƱiy Hap’ipakun. Q’apay
Ʊiykiwan, Q’umir Uyaykiwan
puni, Ƒiway: Pay T’ikatan
Apukuna Qanpaq
Aqllaran Ƒispa.
Mamallay,
Kuka
llay!

Manataq musqunichu

””Qamllam kamallawanki
kusisqa wita, saqra kawsanaypaq!! ”Manam imapaschu!
Ƒawichaykipa asiriq ruruchallanmi
–maypacha kamayninwan–,
taripallawan chaynaniraq tutayaypi
maqawaqniy wayraka lloqlla upallalla usyananpaq;
chayllam samaykachin umaypi chaynaƱa puyu tiyasqanmanta,
sunquypi kichka rawrasqanmantapas,
sumaqta maytuykuwaptin, sunquypi kuyayllataƱa parwananapaq.

Riparasqay sumaq sumaq llipipipiq, kanchaq Illa;
kankaray chuyay qamaychaykim kamallawan
sunquypi, runapa Ʊawinpi, uku pacha wiksa ukunpi,
kinraypipas t’iqsimuyu kusisqaƱa rikcharinanpaq.

Kuyay kanchaywan chiri qasquy llampuyachiq,
qawaykuway-qawaykuway apuchaypa qapaq musyakuynin hina.
Qampiq Ʊawillaykim kanchariwan, oqlloykita maskaspay,
chaypiƱa nunay almaypaq kuyayllaƱa haylli-taki taripanaypaqpas.

Llampuchalla makichallaykim
kamaqllata, kuyarikuq maki taqllakuyninpi
wakcha runapaq samaq punchawta muyurichichkan kunan pachapas.
Chayllam; chayllapaschu.

Ƒakarispa mana Ʊakarispam yupiykita qatichkani
utkupanki maytuykita taripanaypaq,
chayllam kamallawanqa musqukusqay –mama quchapa oqllonpipas–
wichay saywapipas qala chaki purillaspay
wichay atuqƱa uray atuqkunawan tusuykachanaypaq.

Muchaykuwanallaykim kamallawan,
chayllam, bala tuqyarimuptin
waqrapukupa waqakuyninpi pampakunallaypaq;
harawipa llakinta chinkachinaypaqpas.
Ichapas chaylla kamallawachkan kikin millay waƱuyta
    aya warkunapi wayuchinaypaq;
paya apuchay nanayninta ankallachispa kawsakunanpaqpas.
Hinatas nin qillqa, qintil awiluypa umanpipas.
Imapas imallataqma.

Illapa
Sumaq sumaq llipipipiq Illa,
taksachalla, chullachalla chukchachaykiypas allintam kamallawan
sumaq kusisqa panpa tusuypi pichiwsa tukuspa,
Ʊawpa wata, llaqtay Aranjuez panpapi huƱunakuytapas tinkinaypaq.
Ƒawpa yuyayninpis chaynata nin qintil aqwiluypa qillqanpas;
imapas imallataqmĆ”.

Ƒawichaykiypa chawpichallanpim kapuwachkan sunqururuypas;
chayllam,
wichay tawa quyllur chakanapi chuyay kusi taripayanaypas,
chayllam,
chaynatam nin umaypi qillqapas.

Llampuchalla makichaykim,
chaychallam kaynaƱa wiqiwan hiqipaq sunquytapas samaykachinman.
MaƱakuyki: ama upyanay yaku-unuchata usyachinkichu,
imaymana uywamasiymi Ʊakarinman unquq killawan kuska.

Qamllam chaynaƱa ƑuqƱu Kanchariq Illapa kanki,
chayllam chay; –runa maƱakusqaytawan–
apu wamani urqukunapa kanchanpi
awqanakuyniyta tukuchinmanƱa, qinqu, kinray Ʊanpi maqawasqantapas.

Sumaq allinsu kanchaq:
kuyaynikiwanmi nanayniypas usyarinqa, llakiypas chinkarinqa;
chayllatam suyasaq
chayllatam; ”chayllataqchu!

Pinqawasqallaykim, Sumaq Kanchaq Apu Chirapa, almallayta,
almaypa ruwasqantawan katatatachinman: ichachus huchay kanman chay pachaqa,
chayllam llakichiwanman aychaypa qalasqaran ichachus pantasqanpi,
aycha kasqan aychalla llakisqanpi
   mana allin t’iqsimuyu kay pachapi rantikusqanmanta.
Chayllam, chayllapaschu.

Mana kasqan huchay tumpawasqanmanta kuyayllapaq waqanallaykim
chaynariraq nina-parata taqtiykamunman,
kachiwan, aquwan timpuchisqata waytallayman;
chaynaniraq wayrakatapas
muyurichimunman kuyasqa mama LaMar quchapa uqllunpipas.
Chayllam.
   Sumaq Kanchariq Musuq Illapa:
sumaqllaƱa qawapayana rirpu-ispihuykim,
Ʊuqallaypa purikachanay Ʊantapas kancharinman
manaƱa kunturpa riqsinan s’eqe suyukunapipas.

Pukru Ʊawpaqchalkaykim,
chaychallam taripallawanpas Ʊawpaqmanta rawraq kanchaynillay,
mana allin purinanchikpi tanka-tawna hina yachachiwaqniy,
ranra ranrapi raprallayta mastarispay pawanaypaq;
qachatapas, hillitapas raprallaywan kutipayaspay pichanaypaq,
chayllam.

WiƱaypaqƱa waqaykuspa ripukunallaykim munay kuyayniypi qasachakun
unqusqa wasapi waƱuyta apamuspan,
pisipasqa sunqullaypas katataspanmi, mana imanakuspan
punkun punkun llapan wasipi pituchakuykullan.
Sumaq Kanchaq Illa, llipipipiq apu kanchariy:
yuyaynikitam kutitikrasaq puyuta llaqwastinpas,
intichaymanta killachaykamam
kusi kawsayta pirqanaypaq wakchakuna wasichakunanpaq.
Chayllam llillisqa sunqullaytapas kawsarichin.
   Chayllapaschu.

Makichallaykim llachikuyta qaywamuwan,
ripuy-waƱuyta amachaspa winay mastariq llaqtata sutikipi pirqanaykupaq,
(ichapas chay llaqtapi kunturwan quchapa atuqninwan kuska rapranta kicharinmanku). Chayllapaschu,
Ʊawichallaykim qucha patamanpas taripamuwan
saqrapa musquyninpi kumuykachasqaymanta,
kuyasqa sunquƱa chawpi t’iqsimuyuman chimpaykamunaypaq.

Killaman wichaq Ʊanpi taripawaspa,
hampuykuy niq simichallaykim kamallawan,
umaymanta llakita qarquspa infirnupa qipanpiƱa umay chuyananaypaq;
chayllam kasqa pantaykunapa pantayninpi, chayllam.

Sumaq Kanchay, SumaqllaƱa Llipipipiq Illapa:
mana pantaypi kuyawasqaykitam suyapayallayman
Ʊawpaqmanta wiƱaykama qunqurisqa.
Chayllam kamallawan chinkana pacha waƱuyninpi Ʊawichayki suyapayanaypaq,
chayllam, chayllaƱam.

May pachachus kuyasqayki kayman chay pachaqa;
Sumaq Kanchariq Illa, sumaq kawsay,
akllawasqaykiypi ichapas uywamasiypaq wanayninƱa kanmanpas.
Chayllam.
Manataq chayllapaschu.

Sumaq Kanchaq MunaychallaƱa Tankar Illa,
llantullaykipas taripawanman wiqillaƱa Ʊanniypi chay pachaqa;
sumaqllaƱa yachaq Ʊawichakunatam kusichiwaq,
wakcha purikuqta marqaykunanpaq.

Sumaq Munaycha Kanchaq Illariy,
tutayaq killa wasillayta muyuykamunman qunqallawaptiyki hinaptinqa,
lunismanta luniskamach waqallayman chikchiwan kuska mismispay.
Ƒawillaykim wayna kayniytapas kallpakachachin;
sunqururullaykim warma kayniytapas kutirichimun.
Chayllapaschu; chayllapaschĆ”.

Ichapas yupillaykiyta qatirikuyman Ʊawpa watapa qayllanpi chay pachaqa,
ichapas llantullay allachu hina tarpuykunata sisachinman,
saratapas parwachinman hinaptinqa;
yaqaƱa mana imallapas kusisqa purikuyman, yaqaƱa mana imalla takikuymanpas.
Qamllatam supapayayki, qamllatam sumaq kanchaq Illa.
Sumaq kanchay:
Ʊuqam kuyaqniyki kani manaƱa punchaw asirikusqaykipipas.
Manam imapaschu;
sumaq kanchay qawasusqaykipipas Huatyakuripa aylluntam kusirichichkan kaypipas maypipas.

Ƒawichaykipa asikuyllanmi kamallawan,
waqta qawanpi unqusqay chika-chikallanpas samaykunallanpaq;
ichaqa chayllam aypawan,
llaqtapa raymi tusuyninpi sunqururullay timpuykachasqa tusuykachananpaq.

Allichakusaqmi imaymana Ʊawpa Amarupa wasinpipas, sacristiyapa kamachikuyninpipas,
ichachus ari nisqallanpipas; chakichu nuyusqachu musquynikiman wichiykamunallaypaq;
ichapas rikuranki musyayllapipas wiqiywan Yana Imilla parqusqayta.

Watiqmanta musuqmanta tutan-tutan qallarinay kaptinpas,
sapa Illariypi qallarinay kaptinpas,
ichachu chisimpaywan kuska waƱunayaspaypas
yuyarisaqmi pirwallapi paskicha paskin tususqaykita.

Chulla kutillapas
punchawpa waƱuyninta muyupayaspaypas qawaykunaypaqmi intitapas watasaq.
PuyutaƱa paskanay kaptinpas,
wayrakataƱa qakatyastin tanqaspaypas
Ʊawpanikimanmi qampuykamusaq Sumaq Kanchaq Illa.
”Qamllam taripachiwanki intipa wañunan kinraytapas!
”Qamllapaqmi kusisqa wita-saqra kawsani, Sumaq Illa Warmi!

Kawsaq

Imprison my flesh, if you want,
Harm my heart, if you want,
Tear away my hair, if you want,
Tie my hands and feet, if you want.

Perhaps,
Maybe you do not stop
Until you see my body rot.

If it is going to be like that,
Only my worms will take me to my mother Pachamama.

I will be there too!

I will feed the trees
with my rotting skin.

Yes,
I will grow fruit in any plant
So that my brothers
So that my sisters
Will be fed.

And, then my brothers,
And then my sisters
They will be strengthened
With my rebirth.

And, likewise,
I will scream
In the voices of my brother and sister:

ā€œYes! I’m Quechua!ā€

Do what you want!
Do what you want!

But, Never ever
Will you take away
who I am.



This site is registered on wpml.org as a development site. Switch to a production site key to remove this banner.