Dansaqpa Ñakariynin
Miski tusukuq, ancha kallpayuq
Allpanchikunawan chaninchaykukuspa sachakuna qina chikllirimuspa
Qari qaritam puririrqanki kawsay pachakunapi
Tutayaqmanta achikyaq qina sayaychallaykipas hatun kanchapi llipipiriq
Musuq punchawpi qinamanta qatarimuptiyki uyachallaykipas panchirirqa
Samayllaykipas llapaykutam rikcharichiwarqaku
Ñawpaqkunamantaraqmi kuyayllanchiktapas allicharqanki
Rupaykunapi, chirikunapi, qasakunapipas munayllanchiktaqa amacharqankim
Sumaq tusuqkunatam paqarichirqanki illapa qina kancharinanpaq
Piñachiqninchikkunatapas qipancharqankim llaqta runallanchikkuna hatarinankupaq
Sumaq sayaychallaykiwan manchachiqninchikta kutirirqanki
Saqsa runakunata tusuqnispallam kinraychanta wayrallaña llallirurqanki
Wiraquchakunata muyurispallam iskayachirqanki muspanankupaq
Sunqullaykitapas patpatyachistin unquqyastinpas takikurqankim
Machunchikkunapa ruwasqantam chipikyachirqanki sulla yakuchata qina
Ñuqanchikpa tusukuyninchiktam mayuta qina rapapachirqanki
Kikinchikpa munayninchikkuna wiñaypaq kawsakunanpaq.
Pachamamapa samayllanwan kallpachaykukuspa
Llaqtanchikpa ruruntaqa hatallirqankim katkatallastinpas
Muchuy watakunapipas qatarimurqankim tuqayllaykitapas upyaykuspa
Tusuyllanchik, hayllillanchik mana wañunanpaq
Manchachiqninchik runakunatapas kutirirqankim muspay patakunapipas
Uywanchikkuna tutayaqpi chinkarillaptinpas amacharqankim
Wañuypatapipas, ñakaristinpas sunqullaykiqa manam ikarikuqchu
kawsariypurimurqankim wapullaña wichaykunata qawastin
musuq warmanchikkuna tususqaykita qatirinaykipaq.
Achalasqa tusukuq,
Puyuchawpimantapas paqarimurqankim
Tutayaq punchawkunatapas quyllurcha qina achikyachistin
Qawantaraq, ukuntaraq sutillaña rikurimuptikiqa
Wawqillaykikunapas, churillaykikunapas qatipaykikum
Kayqayá huk umalla, huk sunqulla tusuchkaniku kutirimuq pachata qawaykuspayku
Llakikuykunapas chinkarparin, muchukuykunapas pisiyayparin
Chaymi llapan llaqtanchikkuna hukllapi tinkuykuspa sutillaykipi takikuniku
Chaqwariyniykupas mayu qinam llapan llaqtata kusirichin
Chaypim hukllapi llapayku quñuykanakuspa hayllikuniku
Kay pachapiqa dansaqpa ñakariyninqa musuq kawsaytam paqarichimun.
Arguedaspa Misitun
Tayta Arguedas,
hanan pachamantam qawamullawachkankiku
kay illapayuq tutapim toro bilay takikita tusuchkaniku, takichkaniku
sunqullaykupipas takichaykiqa sumaqllatañam tiktikyan
llaqtarunapa simichallanpim Misitupa waqaychallanqa panchirichkan
wawqichaykunapas kusisqallaña Qarwarasu qasapiñam willakuchkasunki
kunanpunim aqachata kukachatawan chaninchaykuchkanku
Misitullayki lluqsiykamunanpaq.
Pampa qoñanimantam Misitullaykiqa anqas ñawiyuqraq sayariramun
aychamikuq yarqay puma qinaraq
Sayaynin pachamanta illaykiqa allichakuchkan uywankunata qatallinanpaq
Taytanchik wamaniman umachallantapas qawaykachan tapurikuq qinaraq
Surriagukunapa patallantañam, waqrapukupa qaparisqanta qawallantañam
Misitullaykiqa puririykamun tusustin qinaraq
Ranra ranra ruminta, ichu ichu qasanta utqayllaña kallpamuchkan
Pukio yakuchapi samayllantapas musquykuspa
Ñawparinraq, suchurinraq munachikuq qina tusustin
Chisinpaykunapas kunan punchawkunapas allin kawsaypim tinkuykullanku.
Wapullaña piñallaña Misitullaykiqa kinraymanraq qawaykullawanku
Tampay tampa chupallampas wakamichiqpa surriagun qinaraq raprapyarin
Ñawchi ñawchi waqrallanpas chirarapaqina chipikyachkanraq
Pitaraq waqraykunqa paqarin hatun kanchapi pukllaykullaptin
Pipa yawarllantaraq upyaykunqa saksaykunallanpaq.
Llaqtaykupi waqrapuku waqaykullaptinmi
Piñakustinraq qari qari Misitullaqa pukllay kanchaman yaykuykun
Samapakunraq, qaparinraq, qawakuqkunatapas manchachistin
Sarupakunraq, kallpaykachanraq pillatapas supaytaqina waqrayparinanpaq
Ichiykachastin, muyuykachastin yawar raymitach musyallan.
Waka takillaykiqa munayllaykutapas chikllirichimun, tayta Arguedas
musqukusqayki pachapim arpachallawan, biwlichallawan takichkaniku
Chaypim Misitullaykipas kay hatun punchawpi wawqiykikunawan kusirikuchkan.
Tayta Arguedas,
Misitullaykiqa enqalmanwan achalasqach sayanan pachaman kutirillanqa
Tusuyniykuwan, kacharpariy takiyniykuwan sinkaruspan
Misitullaqa qatakunataña, qasakunatañam wayrallaña qispillachkan
Tiyanan wasimanchiki musuq musuqraq yaykuykunqa
Qoñani urquchiki qasqullantapas kicharinqa Misitullaykiman
Wawayuq warmi qina kuyaykunanpaq, puñuykachinanpaq
Chaychapim munananchikta sapa punchaw chikllichichkan.
Qarqusqa Ripuy
Pachaq tukuyninpim
warmakawsay puririn
auki taytakunawan kuskanchakuspa
Chakiykunataqmi
qallarisqa yupiyta muntipi saqin
Qarqausqa ripuytaqmi qallaykum
Maykaman purina?
Imam mikuna?
Imatam irqikunaman quna?
Maypim tutayaq punchawpi qanrachasqanku
sumaq warmikunaq mujun?
Imaraq chay tutapunchawpi
kawsaypa paqarimuynin?
Maypiraq sutinku?
Kukapa rapichallanmi
ñawsa tampiyninwan
ichu ichuk sunqunpi
puriyniyta pakan
Warmikunataqmi
llakinpatapi sunita sayan
payukunaqa
ritipa manaña kutimuq
kuchuyninmi
Mulliq huchuychalla ñawinchantaqmi
warma kawsayta pakan,
manchapakuspanmi
llaqtallayqa puririn
kay qarqusqa puriyqa ñuqaqmi nispa
Lliwchaykutaqmi puririniku
kirisqa puskapi
sachakuyniykuta awaspa
Chusaq Chunyaq Pacha, Chinkaq Pacha
Yupiykita qatipaspan
chinkaq runa masiy
mana reqsisqa ñankunapi
thampishiani
Kishkapas manan
kiskachu kasqa
rumipas llamp’u llamp’un
llakisqa puriq runapakqa
Qaqa ñankuna purisqaypitaqmi
ch’aki wayq’o ukukunamanta
wiqiywan karpasqa t’ika
paqarimushian
Imaynas Inti
tukuy p’unchaw purisqanpi k’anchaynita
ñawsayachin
chhaynan hatun llakiq ñit’isqan
suyani
mama killaq
lluqsimuyninta
Manaña samayniyuqtaqmi
wayraman llakiyta
q’ipichishiani
rumi patapi saqeykuspa
qaqaq sonqonpi
waqaychananpaq
Maypiraq kanki wasimasillay
maypiraq llaqtamasiy
maypiraq kanki runa masillay
piraq mana munashiaqta apasunki
Puku pukullan willariwan
yawar mayupin
tullullanña tuytushian
kishka patapin chukchallanña
qheparun nispa
(Taki)
“Ay tuytunki tutunki
yawar mayupis
tuytunki”
Niwantaqmi
manan kunanqa
kinsallachu pacha
nitaqmi uku pacha, kay pacha
hanaq pachallachu.
Ayacuchukunapa
K’irisqa sonqunmantan rikhurimun
huk mana reqsisqa pacha
chinkaq ch’usaq pacha nisqa
Khuyasqayki runa masiykitaqa
ñawinta tutayarachispankun
wikch’uykunku
allpaq sonqonpi
q’osñi yakuyuq
mayuman
Chay yaqa kallpaypa atipasqan
uyarishiaqtiymi
qori rapra siwarq’enti
chay mana hayk’aq
tutakunapi phawaq urpi
rikraypatapi tiyaramuspa
rinrillayman takiykamun
Sutinqa manam
thasnukunqachu
manan ushpayanqachu
sichuri yuyaniykipi
sonqoykupi allinta
mat’iykunki chayqa, nispa.
Kutimunqan
qoyllurkunaq marq’arisqan
tayta intipa kanchayninwan
mama killapa llanthunpi kutimullanqan
Chaymi sunita sayanki
mana hayk’aq qunquraspa
mana piman pituchakuspa mamay.
Chay chunyaq
pachatan
wachachimusun
allin samaypi
musuq kawsayman
Manaña pipas
manaña maypas
manaña hayk’aqpas
muchuy wañuy
kutichimunanpaq
Chaymi llakyniypa q’aytunta
Kururaspa
allinta kallpachakuspay
sunita sayarini
mana qhipata qhawaripa
¡kutimuy! ¡kutimuy!
nispan qaparini
Ñoqa
hatun sonqo warmi
mamakunaq maman
uyariruni nanasqa qoyqukunata
Huñumuy mamay
yana makikunaq kuchusqan
chaki makiyta
umayta, rikrayta kutichimuy
(Taki)
“Siwarq’entillay
qori rapracha
maypitaq kanki”
Kaypin kashiani mamallay
suyashiaykin
kaypipuni
rapraywan wisq´aykusun
wiñaypaq
chay ch’in chay ch´usaq pachata mana hayk’aq
khuyasqayki wawaykikunata mullp´urunanpaq
(Taki)
“Haku mamay puririsun
wawaykita mashkamusun”
Kutimunqan musuq kawsay
hamunqan alli allin kawsay
Hinan kanqa
hinapunin
Pitaq Kani?
K’anchaptin llantuyta maskakuni,
qawarikuspa k’atatani,
ch’in niqpi sunquykita
uyarini.
Intipa sunkanpi
musquyniy k’añakun.
Hanaq pachapa llimpi uchpakuna
tuta chayanankama mayt’uykuwan.
Urqukunapa kallpan
mana llakikuspa saqiwan.
Kachiyuq wiqiywan
chinkaq yupiykunata aytini.
Mana usyaq kusikuywan
tusustin suyayki.
Yachankiñachu kunan
¿pitaq kani?
Apachita
Pichinkupa takinta
mana uyarispa
rikchariyta chiqnini.
Ñawiyki mana k’anchaptin,
chilliku mana takiptin,
¿imapaqmi kawsayman?
Manam apachita
ñanniykipi kanichu.
Chusaqpi manam imaypas
ñuqapa kawaqchu.
Kuyakuq miski asnayki
hap’iwaptinpas.
Much’aykikuna k’añawaptinpas
manam imaypas qampa kasaqchu
